Tử vi đẩu số là gì? Lá số 12 cung, 14 chính tinh và cách an cung Mệnh cơ bản

Ở Việt Nam, chữ tử vi được dùng rất rộng: “tử vi hằng ngày”, “tử vi 12 con giáp năm 2027”, “xem tử vi tuổi Ngọ”… Nhưng nghĩa gốc của nó là một môn rất cụ thể: Tử vi đẩu số (紫微斗數), môn lập lá số từ giờ, ngày, tháng, năm sinh âm lịch, chia đời người thành mười hai cung và an hơn một trăm vì sao vào các cung đó. Người xem lá số đọc xem sao nào nằm ở cung nào để luận về tính cách, công danh, tài lộc, hôn nhân. Bài viết này giải thích cấu trúc của một lá số tử vi từ đầu, để bạn phân biệt được môn tử vi thật sự với những mục “tử vi” chỉ dựa vào con giáp.

Tên gọi và nguồn gốc

#

Tử Vi là tên một vùng sao quanh cực Bắc bầu trời — Tử Vi viên, nơi người xưa cho là chỗ ở của Thiên Đế; sao Tử Vi vì thế được gọi là “đế tinh”. Đẩu số nghĩa là “phép tính theo sao Đẩu”. Tương truyền môn này do đạo sĩ Trần Đoàn (陳摶, hiệu Hi Di) đời Tống sáng lập, nhưng giống như nhiều môn thuật số khác, đó là thuyết gán tên chưa có bằng chứng chắc chắn. Nguồn có thể kiểm chứng là bộ Tử Vi Đẩu Số Toàn Thư (紫微斗數全書) đời Minh, từ đó các trường phái về sau phát triển ra.

Ở Việt Nam, tử vi được nghiên cứu và viết sách bằng tiếng Việt từ khá sớm. Cuốn Tử Vi Đẩu Số Tân Biên của Vân Đằng Thái Thứ Lang, xuất bản ở Sài Gòn giữa thế kỷ 20, là một trong những sách nhập môn được nhiều thế hệ người học tử vi tìm đọc.

Một điều quan trọng cần biết ngay: các “sao” trong tử vi không phải là sao thật trên trời. Không có ngôi sao nào tên Thiên Phủ hay Thất Sát để quan sát bằng kính thiên văn. Vị trí các sao trên lá số được an theo công thức từ ngày giờ sinh âm lịch, không liên quan đến bầu trời đêm hôm đó.

Mười hai cung trên lá số

#

Lá số tử vi gồm 12 ô xếp thành một khung vuông, phần giữa để trống ghi thông tin người xem. Mỗi ô cố định ứng với một địa chi — Tý, Sửu, Dần… Hợi, chính là mười hai địa chi của 12 con giáp. Vị trí địa chi không đổi; điều thay đổi theo từng người là ô nào được gán cho lĩnh vực nào của đời sống.

Sức hút của tử vi nằm ở sự trực quan: muốn hỏi chuyện hôn nhân thì nhìn cung Phu Thê, hỏi chuyện tiền bạc thì nhìn cung Tài Bạch. Đây là lý do nhiều người thấy tử vi dễ bắt đầu hơn tứ trụ.

Ngoài cung Mệnh còn có cung Thân. Cung Thân không chiếm một ô riêng mà “cư” (nằm chung) ở một trong sáu cung Mệnh, Phu Thê, Tài Bạch, Thiên Di, Quan Lộc, Phúc Đức. Mệnh nói về cái bẩm sinh, Thân nói về phần đời sau, nơi người đó dồn sức nhiều nhất.

Cách an cung Mệnh và cung Thân

#

Mọi thứ trên lá số bắt đầu từ cung Mệnh, và để tìm nó chỉ cần hai thông tin: tháng sinh âm lịch và giờ sinh (theo mười hai canh giờ: Tý 23–1 giờ, Sửu 1–3 giờ…).

1. Bắt đầu từ ô Dần, tính là tháng Giêng. Đếm thuận (theo thứ tự Dần → Mão → Thìn…) mỗi ô một tháng, đến tháng sinh thì dừng.
2. Từ ô vừa dừng, coi đó là giờ Tý, đếm nghịch mỗi ô một canh giờ đến giờ sinh. Ô dừng lại là cung Mệnh.
3. Cũng từ ô ở bước 1, coi là giờ Tý nhưng đếm thuận đến giờ sinh — ô dừng lại là cung Thân.
4. Từ cung Mệnh, an tiếp mười một cung còn lại theo chiều nghịch: Huynh Đệ, Phu Thê, Tử Tức, Tài Bạch, Tật Ách, Thiên Di, Nô Bộc, Quan Lộc, Điền Trạch, Phúc Đức, Phụ Mẫu — tức là ô liền sau Mệnh theo chiều thuận là Phụ Mẫu, ô liền trước là Huynh Đệ.

Ví dụ: sinh tháng 8 âm lịch, giờ Ngọ (11–13 giờ). Từ Dần đếm thuận tám tháng: Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu. Từ Dậu coi là giờ Tý, đếm nghịch đến giờ Ngọ: Tý ở Dậu, Sửu ở Thân, Dần ở Mùi, Mão ở Ngọ, Thìn ở Tỵ, Tỵ ở Thìn, Ngọ ở Mão — cung Mệnh an tại Mão, Huynh Đệ ở Dần, Phu Thê ở Sửu, và cứ thế đi nghịch. Đếm thuận để tìm cung Thân: Tý ở Dậu, Sửu ở Tuất, Dần ở Hợi, Mão ở Tý, Thìn ở Sửu, Tỵ ở Dần, Ngọ ở Mão — cung Thân cũng ở Mão.

Đây không phải trùng hợp: người sinh giờ Tý hoặc giờ Ngọ thì cung Thân luôn nằm cùng cung Mệnh (Thân Mệnh đồng cung), vì đếm thuận hay nghịch sáu bước đều về cùng một ô. Ví dụ này cũng cho thấy vì sao giờ sinh quan trọng đến vậy: lệch một canh giờ là cung Mệnh dịch sang ô bên cạnh, kéo theo toàn bộ mười hai cung.

Mười bốn chính tinh

#

Trên lá số có hơn trăm sao, nhưng 14 chính tinh quyết định cốt cách. Chúng chia thành hai chòm:

Các sao không được an từng sao một. Trước hết, từ can chi của cung Mệnh (can của cung suy ra từ can năm sinh) theo nạp âm mà định cục: Thủy nhị cục, Mộc tam cục, Kim tứ cục, Thổ ngũ cục, Hỏa lục cục. Số cục cùng ngày sinh âm lịch cho biết sao Tử Vi đóng ở ô nào; có Tử Vi rồi, năm sao cùng chòm an theo khoảng cách cố định, và chòm Thiên Phủ an đối xứng theo vị trí Tử Vi. Biết một sao là biết bộ khung của cả lá số.

Bên cạnh chính tinh còn có các phụ tinh như Tả Phù, Hữu Bật, Văn Xương, Văn Khúc; các sát tinh như Kình Dương, Đà La, Hỏa Tinh, Linh Tinh. Cung vô chính diệu (không có chính tinh) không hiếm và không phải điều đáng sợ: khi đó người xem mượn sao ở cung đối diện để luận.

Tứ hóa và tam phương tứ chính

#

Tứ hóa là cơ chế làm lá số “sống” lên: tùy theo thiên can năm sinh, bốn sao được “hóa” thành Hóa Lộc (tài lộc), Hóa Quyền (quyền lực), Hóa Khoa (danh tiếng, học vấn) và Hóa Kỵ (trắc trở). Ví dụ năm can Giáp: Liêm Trinh hóa Lộc, Phá Quân hóa Quyền, Vũ Khúc hóa Khoa, Thái Dương hóa Kỵ. Cùng một sao, ở hai lá số khác can năm có thể tác động rất khác nhau.

Người xem tử vi cũng không bao giờ chỉ nhìn một cung. Đơn vị cơ bản là tam phương tứ chính: cung đang xét, cung xung chiếu (đối diện) và hai cung tam hợp. Với cung Mệnh, đó là Mệnh cùng Thiên Di, Tài Bạch và Quan Lộc. Sao trong cung nói lên chủ đề; ba cung còn lại cho biết điều gì nâng đỡ hay gây sức ép.

Tử vi, tứ trụ và “tử vi hằng ngày”

#

Cột thứ ba là chỗ dễ nhầm nhất. Những bài “tử vi tuổi Thân tháng này” chỉ dựa vào con giáp, nghĩa là mọi người cùng tuổi nhận cùng một lời khuyên — đó là một hình thức giải trí, không phải đọc lá số. Một lá số tử vi thật cần đủ giờ sinh và ngày tháng âm lịch, và gần như không có hai người khác giờ sinh nào có cùng một lá số.

Lưu ý về giờ sinh ở Việt Nam

#

Vì giờ sinh quyết định cung Mệnh, nên cần biết vài đặc thù của Việt Nam. Giờ chuẩn hiện nay là UTC+7, nhưng trong lịch sử từng có giai đoạn khác, đáng chú ý nhất là miền Nam dùng UTC+8 trong khoảng 1960–1975. Người sinh ở miền Nam thời kỳ đó, nếu giờ sinh nằm sát ranh giới hai canh giờ, nên lưu ý giờ ghi trong giấy khai sinh có thể sớm hơn giờ UTC+7 tương ứng một tiếng. Ngoài ra, âm lịch Việt Nam tính theo múi giờ UTC+7 nên thỉnh thoảng lệch một ngày, thậm chí một tháng so với âm lịch Trung Quốc — chi tiết đã nói trong bài 12 con giáp. Khi lập lá số cho người sinh ở Việt Nam, nên dùng âm lịch Việt Nam.

Một cách nhìn từ phương Tây

#

Người quen chiêm tinh phương Tây sẽ thấy lá số tử vi rất giống 12 nhà (houses) trên lá số chiêm tinh: cũng chia đời người thành mười hai lĩnh vực, cũng có một nhà riêng cho hôn nhân, cũng đọc xem “cái gì rơi vào nhà nào”. Khác biệt nằm ở chỗ: chiêm tinh phương Tây đặt các hành tinh theo vị trí thật trên bầu trời lúc sinh, còn tử vi an sao theo lịch. Tử vi, cũng như tứ trụ, đọc thời gian chứ không đọc bầu trời — nó chỉ trải thời gian ra thành một tấm bản đồ mười hai ô.

Đọc thêm: Ngũ hành là gì? · 12 con giáp và mệnh theo năm sinh · Kinh Dịch là gì? · Quay lại Tử vi & Mệnh lý

Bài viết giới thiệu tử vi như một di sản văn hóa truyền thống, không khuyến khích dùng lá số làm căn cứ cho các quyết định quan trọng về học hành, hôn nhân hay sức khỏe.